-ਕਣਕ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਝਾੜ ਲਈ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਨੇ ਆ ਕੰਮ

By: Merikheti
Published on: 13-Dec-2023

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਸਾਨ ਹਾੜੀ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਝਾੜ ਲੈਣ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਵੀ ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਕਿਸਾਨ 25 ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਪਛੇਤੀ ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਬੀਜੀ ਗਈ ਕਣਕ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਹੈ। 



ਹਾੜੀ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਝਾੜ ਦੇਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (ਆਈ.ਸੀ.ਏ.ਆਰ.) ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਸੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।ਅੱਜ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗੇ ।



ਕਣਕ ਦੀ ਪਛੇਤੀ ਬਿਜਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ 



ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਤੀ ਯੂਨਿਟ ਜ਼ਮੀਨ ਵੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਜਾਂ ਤੀਬਰ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਟਰ, ਰੇਪ ਅਤੇ ਆਲੂ, ਮੁੱਖ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। 



ਅਜਿਹੀ ਗੰਨੇ ਦੀ ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਵੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਛੇਤੀ ਬੀਜੀ ਗਈ ਕਣਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਸਾਨ ਆਮ ਕਣਕ ਲਈ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 



ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ,ਕਣਕ ਦਾ ਉਗਣਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਕਾਸ ਹੌਲੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਫਸਲ ਦਾ ਜਲਦੀ ਪੱਕਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਛੇਤੀ ਬੀਜੀ ਕਣਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਲੈਣ ਲਈ ਨਵੀਨਤਮ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।  



ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਪਿਛੇਤੀ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਕਰੋ



ਜਿੱਥੇ ਸੱਧਾਰਣ ਕਿਸਾਨ ਪਛੇਤੀ ਬਿਜਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਬਹੁਤ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਚਿਤ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਲਈ ਪਛੇਤੀ ਕਿਸਮ ਉਗਾਨੀ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਚ ਦਰਜੇ  ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ (ਏਚ.ਆਈ.-1621, ਏਚ.ਡੀ.-3271, ਏਚ.ਡੀ.-3018, ਏਚ.ਡੀ.-3167, ਏਚ.ਡੀ.-3117, ਏਚ.ਡੀ.-3118, ਏਚ.ਡੀ.-3059, ਏਚ.ਡੀ.-3090, ਏਚ.ਡੀ.-2985, ਏਚ.ਡੀ.-2643, ਏਚ.ਡੀ.-2864, ਏਚ.ਡੀ.-2824, ਏਚ.ਡੀ.-2932, ਏਚ.ਡੀ.-2501, WR 544 (ਪੂਸਾ ਗੋਲਡ)  ਜੇ ਦਾਣੇ ਦਾ ਆਕਾਰ ਵੱਡਾ ਜਾਂ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਦਰ ਘਟਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।                


ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ,  ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 25 ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ, ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 30 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਬਿਜਾਈ ਕਰਨੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।ਬੀਜ ਨਦੀਨਾਂ ਦੇ  ਬੀਜਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਸਾਫ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਿਜਾਈ ਕਰਨ ਤੋਹ ਪਹਿਲਾ ਛੋਟੇ, ਕੱਟੇ-ਫੜੇ ਬੀਜ ਨਿਕਾਲਣਾ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। 1.0 ਕਿਲੋਗਰਾਮ ਬੀਜ ਨੂੰ 2.5 ਗਰਾਮ ਬਾਵਿਸਟਿਨ, 2 ਗਰਾਮ ਕੈਪਟਾਨ ਜਾਂ 2.5 ਗਰਾਮ ਥਿਰਮ ਨਾਲ ਸ਼ੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜੇ ਕਿਸੇ ਬੀਜ ਨੂੰ ਸ਼ੋਧਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।



ਬਿਜਾਈ ਲਈ ਬੀਜ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 



ਸਿੰਚਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਲੁਣਾਕ-ਕਸਾਰੀ ਮਿੱਟੀਆਂ ਲਈ ਬੀਜ ਦਰ 125 ਕਿਲੋਗਰਾਮ/ਹੈਕਟੇਅਰ ਸਰਾਸਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਮੈਦਾਨੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਕਣਕ, ਧਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਬੋਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ 125 ਕਿਲੋਗਰਾਮ ਦੀ ਆਵਸ਼ਕਤਾ ਹੈ। 


ਕਣਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 15 ਤੋਂ 23 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੋਇਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੋਣੇ ਤੇ ਉਸਰ ਵਾਲੇ ਮੈਦਾਨ 'ਤੇ ਪੰਕਤੀਆਂ ਦੀ 15 ਤੋਂ 18 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬੀਜ ਨੂੰ 4 ਤੋਂ 5 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ 'ਤੇ ਅੰਕੁਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 



ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਤਰੀਕਾ 


ਬਿਜਾਈ ਸਿਰਫ ਸਥਾਨਕ ਹਲ ਜਾਂ ਸੀਡ ਡਰਿੱਲ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ | ਸੀਡਰਿਲ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਕੁਚਿਤਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੀਜ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਅਤੇ ਕਤਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿੱਥ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਾਈ ਲਈ ਫਰਟੀ-ਸੀਡ ਡਰਿੱਲ, ਜ਼ੀਰੋ-ਟਿਲ ਡਰਿੱਲ ਅਤੇ ਜ਼ੀਰੋ ਫਰਬ ਡਰਿੱਲ ਆਦਿ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।



ਕਣਕ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਵਿੱਚ ਖਾਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ



ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬੂਆਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ 5 ਤੋਂ 10 ਟਨ ਗੋਬਰ ਦੀ ਖਾਦ ਅਚੱਛੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਉਚਿਤ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਜਲ ਧਾਰਣ ਕਸਮਤਾ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪੌਧੇ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਬਢ਼ੌਤਾਰ ਬੇਹਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਣ ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚ  ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੇਹੂਂ ਲਈ 120 ਕਿਲੋਗਰਾਮ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ, 60 ਕਿਲੋਗਰਾਮ ਫਾਸਫੋਰਸ, ਅਤੇ 50 ਕਿਲੋਗਰਾਮ ਪੋਟਾਸ਼ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।



 ਬੂਆਈ ਦੌਰਾਨ ਬਿਲੂਆ ਡੋਮਟ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਚਾਲੀਸ ਕਿਲੋਗਰਾਮ ਫਾਸਫੇਟ ਅਤੇ ਪੋਟਾਸ਼, ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਡੋਮਟ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਛੇਹੱ ਕਿਲੋਗਰਾਮ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਗੇਹੂੰ ਦੀ ਫੱਸਲ ਵਿੱਚ ਜਿੰਕ ਸਲਫੇਟ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ, ਤਾਂ 25 ਕਿਲੋਗਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਹੈ |       




ਜੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜ਼ਿੰਕ ਸਲਫੇਟ ਦੀ ਘਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ 0.5 ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਤ ਜ਼ਿੰਕ ਸਲਫੇਟ ਦਾ ਪਰਣੀਯ ਛਿੜਕਾਵ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ (21 ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਤ)। ਪਹਿਲੀ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਬਿਲੂਆ ਡੋਮਟ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ 40 ਕਿਲੋਗਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਟਾਂਪ ਡ੍ਰੈਸਿੰਗ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਭਾਰੀ ਡੋਮਟ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ 60 ਕਿਲੋਗਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਟਾਂਪ ਡ੍ਰੈਸਿੰਗ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 



ਦੂਜੇ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਿਲੂਆ ਡੋਮਟ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਬਾਕੀ 40 ਕਿਲੋਗਰਾਮ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਆਵਸ਼ਕਤਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਸੁਲਫਰ ਦੀ ਘਾਤਕਾਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਿੰਗਲ ਸੂਪਰ ਫਾਸਫੇਟ ਜਾਂ ਅਮੋਨੀਅਮ ਸਲਫੇਟ ਜਿਵੇਂ ਉਰਵਾਰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ। 200 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂਗੈਨੀਜ ਸਲਫੇਟ ਮਿਲਾਕਰ 2 ਤੋਂ 3 ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਛਿੜਕਾਵ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।



ਕਣਕ ਦੀ ਫਸਲ ਵਿਚ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਬੰਧਨ    


ਕਣਕ ਦੀ ਫਸਲ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਫਸਲ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਭਗ 35 ਤੋਂ 40 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਵਸ਼ਯਕਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਣਕ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਚਾਰ ਤੋਂ ਛੇ ਸਿੰਚਾਇਆਂ ਦੀ ਆਵਸ਼ਕਤਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਣਕ ਦੀ ਬੂਆਈ ਦੇ 20 ਤੋਂ 25 ਦਿਨਾਂ 'ਤੇ 5 ਤੋਂ 6 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ (CRI)  ਸਿੰਚਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ 40 ਤੋਂ 45 ਦਿਨਾਂ 'ਤੇ ਤਾਜਮੂਲ (CRI) ਅਵਸਥਾ 'ਤੇ ਦੂਜੀ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।               







ਸ਼੍ਰੇਣੀ